Argazkiak: Isabel González Ortiz de Urbina
Perkusio-jolea da, soinu teknikaria, eta urte hauetan guztietan Gasteizen egiten den flamenko tablaoaren bultzatzaileetako bat. Orain arte ziklo honen egoitza izan den Le Coup aretoak guzti honetaz hitz egiteko hartu gaitu.
Zure ibilbide musikala oso zabala da. Elizako abesbatzatik punkera igaro zara. Bai, elizako abesbatzatik punkera. Eta kontua da espiritualtasun handia eta mistika handia daudela bi aldeetan. Balio-oinarri oso sendoa ere badago, bi kasuetan, eta hori da kantarazten zaituena.
Jakin-minak paisaia zabaltzen joan da. Nik orkestrekin hasi nintzen lanean, eta hor jada oso espektro musikal zabala duzu, publiko mota guztientzat jotzen duzulako. Gero flamenkoa agertu zen nire bizitzan, baina baita beste musika asko ere. Perkusioaren bidez, jakin-minagatik eta gustuagatik, musika etniko askotan sartu ahal izan naiz, eta hori da gehien gustatzen zaidana. Musika etnikoa eta folklorea asko interesatzen zaizkit.
Txileko jatorria duzu. Latinoamerikako musiketara ere hurbildu zara?
Bai, noski. Amerikak modernitatea eman digu. Fusio kultural horretatik jaiotako musika guztia gure kultura modernoaren oinarrian dago. Hor daude iturriak: andetarra, amazonikoa… Baina baita afrikarra, europarra, txinatarra ere… Horrek guztiak elkarrekin bizi izan du, eta aberastasun handia sortu du.
Hemen ere izan zen oso momentu polita, musika latinoamerikarrak inspiratutako jendearekin; eduki politiko eta ideologiko handiko musika bat zen, baina baita poetikoa ere. Gure jatorria balioan jartzen zuen musika zen. Eta sustrai sakonak dituzten musika horiek guztiek, noski, zeharkatu egiten zaituzte.
Eta nola iritsi zen flamenkoa zure bizitzara?
90eko hamarkadaren hasieran hemen zebiltzan flamenkoko aitzindari batzuk ezagutzeko zortea izan nuen: Rosa Laoz, Marta de los Reyes, Javi Toñana, Arturo Blasco, María Elena bere akademiarekin… Hor hasi nintzen harreman zuzenagoa izaten.
Eta gero, 1994an, une garrantzitsu bat izan zen. Zaramagako eta Abetxukoko Langabetuen Asanbladak antolatzen zuen jaialdi oso polit batean Tomasito de Jerez ekarri genuen. Hori mugarri bat izan zen. Navajita Plateá ere etorri zen, orduan oraindik hain ezaguna ez zena. Eta hark ate oso garrantzitsu bat ireki zidan.
Tomasito maisu handia izan zen flamenkoa hobeto ulertzeko. Hortik aurrera bete-betean sartu nintzen.
Eta nola sortu zen 2016tik antolatzen duzun tablaoa?
Hau 2016an hasi zen, bai. Azkenean Iruñeko lagun handi baten esperientzia ezagutzera joan nintzen: Juncal Sola, bere akademia duena eta bere espazioan tablaoak egiten hasi zena. Egun batean han egon nintzen, asko gustatu zitzaidan, eta Gasteizen antzeko zerbait egitea proposatu nion. Orduan jendea bi degunetan etortzen hasi zen, bata hemen eta bestea han.
Gainera, zirkuitu bat sortu duzue Iruñea eta Bilborekin batera.
Bai. Lehenengo Juncal eta biok egon ginen urte batzuk, eta gero Darío Campos agertu zen, Extremadurako perkusio-jole bat, duela urte batzuk hona bizitzera etorria. Bilbon hasi zen lanean, perkusio eskolak ematen, eta han ere tablao bat egin zezakeela esan zigun. Ordutik hirurok gaude honetan.
Horrela, gaur egun zirkuitu txiki hau egiten dugu: ostirala hemen, larunbata Bilbon eta igande eguerdia Iruñean. Encontrando el Norte deitzen diogu. Artistek hiru tokietara etortzen dira, eta horrek aukera ematen die garraioa, ostatua eta lana duintasunez antolatzeko… Eta oso gustura daude. Gu enpresatik baino gehiago agertokitik gatozenez, gertutasun handia dago.
Nolakoa izan da publikoarekiko harremana urte hauetan?
Badago publiko leial bat. Agian ez da beti jende bera etortzen, baina badago oinarri sendo bat. Hasi ginenean, hemen flamenkoa irakasten edo bizitzen zen lekuetara jo genuen: La Pulga, Mayte Jiménez, Aitor Rivera… Sare bat osatu genuen jada honetan zebilen jendearekin.
Hortik aurrera, publikoa hazten eta zabaltzen joan da. Hiri hau bitxia da, taldeka banatua, oso zatitua. Eta horri eustea bera badu bere meritua. Askotan zerbait batek egiten badu, beste batzuk ez dira joaten. Baina topagune bat mantentzea lortu dugu. Eta hori garrantzitsua da.
Zer aurkitzen du lehen aldiz zuen tablao batera doan norbaitek?
Lehen egunetik nahi izan genuen jendearen harrera zuzeneko musikarekin izatea. Ez genuen musika grabaturik jarri nahi. Hasieran hiru lagunek egiten genuen: hang-a, gitarra, perkusio txikiak… Oso musika goxoa eta beroa zen, jendea hartzeko.
Ideia zen, sartu bezain pronto gora etorri beharrean, jendea behera etortzea, zentzu onean: isiltasunetik hurbil dagoen giro bat sortzea. Isiltasuna, musikan eta flamenkoan, sakratua delako.
Gero tablaoak bi zati izaten ditu normalean, tartean atseden txiki batekin. Berrogei minutu inguru, hamabost minutuko atsedenaldia, eta beste berrogei minutu. Eta amaieran beti dago parte hartzeko gonbidapen bat.
Oso flamenko fundazionala da, oinarrizkoa. Batzuetan flamenko zahaia edo rancioa ere deitu izan zaio, baina nik sustraiaren zentzuan esaten dut. Letra dakienak kantatu egiten du, gitarrarekin laguntzen dakienak bere lekua hartzen du, dantzariak erantzuten du… Eta perkusioa ere gehitzen da.
Jende askok ez daki oso ondo zertaz ari garen flamenkoaz ari garenean. Baina formatu hau hori da, hain justu: jam bat. Agertokira igotzen den jende askok ez du inoiz elkarrekin jo izan, baina konpontzen da. Hori da ofizioa.
Gainera, hau guztia modu erabat independentean funtzionatzen du.
Bai. Erabat partikularra da. Gure politikaren parte da politika kulturalik ez egotea. Ez dago dirulaguntzarik, eta ez dugu haien menpe egon nahi. Bakoitzak bere lana egin dezala, eta egiten duenean utz diezaiela besteei ere lanean. Kontua da araudiak gero eta murriztaileagoak, zentzugabeagoak eta eramanezinezkoagoak direla.
Edonon jardutea zorakeria bihurtu da. Ordutegiak, edukierak, aseguruak, keak, zaratak, formularioak, tiketak, programak, plataformak… Horrek guztiak jende askori gogoa kentzen dio. Eta nik jende asko ikusi dut hiri honetatik alde egiten, hemen lan egitea oso zaila bihurtu delako. Burokrazia kulturalak energia asko jan du.
Eta hala ere, jarraitzen duzu.
Ez dakit guk zenbat iraungo dugun, honek zenbat iraungo duen, baina bai, pausoz pauso. Bertsoz bertso. Batzuetan gogoa kentzen zaizu, noski. Baina hemen jarraitzen dugu.
